Syndrom oszusta: dlaczego kompetentni ludzie nie wierzą, że są kompetentni

„Syndrom oszusta” zrobił w ostatnich latach zawrotną karierę w internecie. Sama wolę określenie fenomen oszusta, bo nie mówimy o jednostce chorobowej ani diagnozie psychiatrycznej. Nie ma go w klasyfikacjach ICD-11 ani DSM-5.

To raczej sposób przeżywania własnych osiągnięć.

Osiągam sukces, ale mam trudność z przypisaniem go własnym kompetencjom. Jednocześnie obawiam się, że inni odkryją, że wcale nie jestem tak dobra albo tak dobry, jak sądzą.

Paradoks polega na tym, że można mieć za sobą lata doświadczenia, sukcesy i świetne wyniki, i nadal nie czuć się wystarczająco kompetentnym. Dowody leżą na stole. Tylko nasz mózg jakoś nie chce ich przyjąć.

Badania nad fenomenem oszusta w kontekście zawodowym wiążą go m.in. z lękiem przed porażką i mniej korzystnymi wynikami kariery. Analiza pracowników przeprowadzona przez Hudson i González-Gómez pokazała, że nasilenie fenomenu oszusta wiąże się z niższą satysfakcją i gorszymi wskaźnikami zawodowymi, a mechanizmem pośredniczącym bywa właśnie obawa przed błędem.

Osoba, która boi się, że zaraz zostanie „zdemaskowana”, może paradoksalnie zacząć zachowywać się ostrożniej. Nie dlatego, że brakuje jej pomysłów. Dlatego, że porażka kosztuje ją psychologicznie więcej.

W praktyce widzę to jako: nieproponowanie odważniejszej strategii, przeciąganie decyzji, nadmierne przygotowywanie się do spotkań, które innym zajmują dwadzieścia minut, i niechęć do zajmowania stanowiska, dopóki nie ma się stuprocentowej pewności.

Zacznij zauważać sposób, w jaki tłumaczysz własne sukcesy i porażki.

Przez tydzień zapisuj:

• Co zrobiłam dobrze?
• Dlaczego mi się to udało?
• Jaką rolę odegrały moje kompetencje?
• Jak zinterpretowałabym dokładnie ten sam sukces, gdyby osiągnęła go osoba, którą bardzo cenię?

To ostatnie pytanie szczególnie lubię.

Bo czasami wobec innych jesteśmy niezwykle racjonalni. A wobec siebie prowadzimy proces sądowy, w którym jesteśmy jednocześnie oskarżycielem, świadkiem i sędzią.